Ψεύτικα γυμνά και σεξουαλικός εκβιασμός

Ένα μήνυμα από κάποιον που δεν έχεις γνωρίσει ποτέ: μια φωτογραφία σου, γυμνή. Μόνο που εσύ δεν την τράβηξες ποτέ. Κάποιος χρησιμοποίησε μια εφαρμογή για να «ξεντύσει» μια φωτογραφία από το Instagram σου. Ή ένας καινούργιος online φίλος, με τον οποίο μιλάς εδώ και εβδομάδες και σου ζήτησε μια φωτογραφία, τώρα λέει: «Στείλε λεφτά, αλλιώς θα τη δουν όλοι όσοι ξέρεις». Αν συμβεί σε σένα ή στο παιδί σου, τι κάνεις;

Δύο μορφές κακοποίησης με εικόνες

Ψεύτικα γυμνά («deepfake nudes»). Εφαρμογές και ιστοσελίδες τεχνητής νοημοσύνης μπορούν πλέον να πάρουν μια συνηθισμένη φωτογραφία, όπως μια σχολική φωτογραφία ή μια selfie από τις διακοπές, και να τη μετατρέψουν σε ρεαλιστική ψεύτικη γυμνή φωτογραφία μέσα σε δευτερόλεπτα. Ο άνθρωπος της φωτογραφίας δεν πόζαρε ποτέ γι' αυτήν και συχνά ούτε καν ξέρει ότι υπάρχει, μέχρι να κυκλοφορήσει σε μια τάξη ή σε ένα group chat.

Σεξουαλικός εκβιασμός (sextortion). Κάποιος αποκτά μια σεξουαλική εικόνα, αληθινή ή ψεύτικη, και τη χρησιμοποιεί για να σε απειλήσει: στείλε κι άλλες φωτογραφίες, στείλε λεφτά, αλλιώς θα τη μοιραστεί με τους φίλους σου, την οικογένειά σου ή το σχολείο σου. Συχνά πρόκειται για έναν άγνωστο που παριστάνει τον έφηβο και χτίζει εμπιστοσύνη για μέρες ή εβδομάδες. Όλο και πιο συχνά ο στόχος είναι τα χρήματα, και πολλά από τα θύματα είναι έφηβα αγόρια.

Πόσο συχνό είναι;

Το 2025, ο αμερικανικός οργανισμός Thorn ρώτησε 1.200 νέους 13 έως 20 ετών. Περίπου 1 στους 8 ήξερε κάποιον που είχε πέσει θύμα ψεύτικων γυμνών φωτογραφιών, και 1 στους 17 είπε ότι είχε συμβεί στον ίδιο. Ανησυχητικό είναι ότι 1 στους 5 εφήβους πίστευε ότι είναι νόμιμο να φτιάχνεις ψεύτικες γυμνές φωτογραφίες κάποιου άλλου, ακόμη και ανηλίκου.

Σε μια δεύτερη έρευνα της ίδιας χρονιάς, περίπου 1 στους 4 νέους είπε ότι είχε δεχτεί σεξουαλικό εκβιασμό πριν από τα 18, με την ευρεία έννοια που περιλαμβάνει και απειλές από γνωστούς. Οι περισσότεροι (61%) ήξεραν τον θύτη μόνο online. Και 1 στα 7 θύματα είπε ότι έκανε κακό στον εαυτό του εξαιτίας αυτού. Γι' αυτό το θέμα δεν αφορά μόνο την τεχνολογία. Μπορεί να γίνει ζήτημα ζωής και ασφάλειας.

Είναι νόμιμο;

Όχι, και οι νέοι πρέπει να το ακούσουν καθαρά. Οι σεξουαλικές εικόνες οποιουδήποτε κάτω από 18 είναι παράνομες στην ΕΕ, και το ευρωπαϊκό δίκαιο ήδη περιλαμβάνει και τις ρεαλιστικές εικόνες, όχι μόνο τις αληθινές φωτογραφίες. Στην Ελλάδα, η κοινοποίηση προσωπικών εικόνων κάποιου χωρίς τη συγκατάθεσή του («εκδικητική πορνογραφία») είναι ποινικό αδίκημα με αυστηρές ποινές. Και μέχρι τον Ιούνιο του 2027, κάθε χώρα της ΕΕ πρέπει να κάνει ποινικό αδίκημα τη δημιουργία και κοινοποίηση παραποιημένων σεξουαλικών εικόνων ενός ανθρώπου χωρίς τη συγκατάθεσή του, που είναι ακριβώς τα ψεύτικα γυμνά. Μια ψεύτικη γυμνή φωτογραφία ενός συμμαθητή «για πλάκα» μπορεί να σημαίνει ποινική υπόθεση.

Αν συμβεί σε σένα

Δεν φταις εσύ. Είτε η εικόνα είναι ψεύτικη είτε αληθινή, αυτός που κάνει το κακό είναι όποιος απειλεί ή τη διαδίδει, όχι εσύ.

Μην πληρώσεις και μη στείλεις κι άλλες. Η πληρωμή σχεδόν ποτέ δεν το σταματά. Συνήθως φέρνει περισσότερες απαιτήσεις.

Κράτα τα αποδεικτικά. Τράβηξε screenshots από τα μηνύματα, το προφίλ και το όνομα χρήστη πριν μπλοκάρεις ή καταγγείλεις. Μη σβήσεις ακόμη τη συνομιλία.

Μπλόκαρε και κατάγγειλε. Κατάγγειλε τον λογαριασμό στην εφαρμογή (το Instagram, το Snapchat, το TikTok και οι υπόλοιπες έχουν επιλογή καταγγελίας γι' αυτό) και μετά μπλόκαρέ τον.

Πες το σε κάποιον. Σε έναν γονιό, έναν καθηγητή, ένα μεγαλύτερο αδέρφι ή μια γραμμή βοήθειας. Όσοι απειλούνται συχνά νιώθουν ότι πρέπει να το αντιμετωπίσουν μόνοι τους, και αυτό ακριβώς θέλει όποιος τους απειλεί.

Ζήτα να αφαιρεθεί η εικόνα. Αν η εικόνα σε δείχνει κάτω από 18, το Take It Down (takeitdown.ncmec.org) δημιουργεί ένα ψηφιακό αποτύπωμα της εικόνας στο δικό σου κινητό, χωρίς να την ανεβάσει, ώστε οι πλατφόρμες που συμμετέχουν να βρίσκουν και να αφαιρούν τα αντίγραφα. Για ενήλικες, το StopNCII.org λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο.

Για γονείς

Το πιο προστατευτικό πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να πεις, πριν συμβεί οτιδήποτε: «Αν ποτέ κάποιος σε απειλήσει με μια φωτογραφία, αληθινή ή ψεύτικη, έλα σε μένα. Δεν θα μπλέξεις. Θα το λύσουμε μαζί.» Τα παιδιά συχνά σωπαίνουν επειδή φοβούνται την τιμωρία ή ότι θα χάσουν το κινητό τους.

Αν το παιδί σου έρθει σε σένα, μείνε ψύχραιμος/η, ευχαρίστησέ το που σου το είπε και ακολουθήστε μαζί τα παραπάνω βήματα. Μην πάρεις το κινητό πριν κρατηθούν τα αποδεικτικά, και μην επικοινωνήσεις μόνος/η σου με τον θύτη. Κατάγγειλέ το στην αστυνομία.

Βοηθά επίσης να μιλήσετε και για την άλλη πλευρά: ότι το να φτιάχνεις, να ζητάς ή να προωθείς μια σεξουαλική εικόνα κάποιου, αληθινή ή ψεύτικη, πληγώνει έναν αληθινό άνθρωπο και είναι αδίκημα.

Το συμπέρασμα

Τα ψεύτικα γυμνά και ο σεξουαλικός εκβιασμός είναι νέες μορφές κακοποίησης που εξαπλώνονται γρήγορα, και μπορούν να συμβούν σε οποιονδήποτε έχει μια φωτογραφία online. Όσοι τα υφίστανται δεν φταίνε ποτέ. Υπάρχει βοήθεια, οι εικόνες συχνά μπορούν να αφαιρεθούν, και ο νόμος είναι με το μέρος του θύματος. Αυτό που προστατεύει περισσότερο τους νέους είναι να ξέρουν από πριν τρία πράγματα: μην πληρώνεις, κράτα τα αποδεικτικά και πες το σε κάποιον.

Αν νιώθεις ότι σε πνίγει, ντρέπεσαι ή σκέφτεσαι να κάνεις κακό στον εαυτό σου εξαιτίας μιας εικόνας ή μιας απειλής, πες το σε κάποιον τώρα. Κάλεσε το 1056 ή το 116111, ή το 112 σε έκτακτη ανάγκη. Αυτό λύνεται, και δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσεις μόνος/η.

Εκπαιδευτική καθοδήγηση, όχι διάγνωση ή ιατρική φροντίδα.