Το σκρολάρισμα και πώς νιώθεις

Κυριακή βράδυ. Ανοίγεις το Instagram για ένα λεπτό. Κάποιος είναι σε σκάφος στη Μύκονο. Κάποιος αρραβωνιάστηκε. Το σώμα κάποιου δεν μοιάζει καθόλου με το δικό σου. Δύο ώρες μετά νιώθεις άδειος/α, λίγο αγχωμένος/η και κάπως πίσω στη ζωή. Νιώθεις χειρότερα, κι όμως συνεχίζεις να σκρολάρεις. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Τα highlights των άλλων απέναντι στα παρασκήνια τα δικά σου

Οι άνθρωποι συγκρίνονται. Έτσι καταλαβαίναμε πάντα πού βρισκόμαστε. Το πρόβλημα είναι με ποιον συγκρινόμαστε σήμερα. Τα feeds δείχνουν τις καλύτερες στιγμές των άλλων, επιλεγμένες, φιλτραρισμένες και επεξεργασμένες, και εμείς τις βάζουμε δίπλα στις συνηθισμένες μας Τρίτες. Οι αλγόριθμοι μαθαίνουν επίσης τι μας τραβάει, και τα έντονα συναισθήματα όπως η ζήλια, η οργή και η ανησυχία μάς τραβούν πολύ καλά.

Το αποτέλεσμα είναι ένας παράξενος κύκλος. Πιάνεις το κινητό για να νιώσεις καλύτερα (βαριέσαι, νιώθεις μοναξιά, άγχος), συχνά σε κάνει να νιώθεις λίγο χειρότερα, και το ότι νιώθεις χειρότερα σε κάνει να το ξαναπιάσεις.

Υπάρχει και η πιο αθόρυβη πίεση του να είσαι συνεχώς διαθέσιμος. Τα μηνύματα «διαβάζονται», τα stories προβάλλονται, και οι απαντήσεις αναμένονται γρήγορα. Πολλοί περιγράφουν ένα μόνιμο βουητό ανησυχίας: Τους άρεσε η ανάρτησή μου; Γιατί δεν απάντησαν; Με άφησαν έξω από εκείνη τη φωτογραφία; Σπάνια μοιάζει δραματικό, αλλά όταν το κουβαλάς όλη μέρα, κάθε μέρα, κουράζει. Και σε ακολουθεί παντού: στο τραπέζι, στην τάξη, στο γραφείο και στο κρεβάτι σου.

Πρόσεξε επίσης ότι η σύγκριση δεν γίνεται μόνο με διασημότητες. Συχνά γίνεται με ανθρώπους που ξέρεις: η νέα δουλειά ενός παλιού συμμαθητή, ο γάμος ενός ξαδέρφου, το νέο σώμα ενός φίλου μετά το γυμναστήριο. Αυτές οι συγκρίσεις τσούζουν περισσότερο, γιατί μοιάζουν πιο κοντά σε αυτό που «θα έπρεπε» να είναι η δική σου ζωή.

Τι δείχνει πραγματικά η έρευνα

Η μεγαλύτερη πρόσφατη ανασκόπηση, που δημοσιεύτηκε το 2024, συγκέντρωσε 182 μελέτες με πάνω από 1,1 εκατομμύριο ανθρώπους. Βρήκε μικρές αλλά πραγματικές συνδέσεις ανάμεσα στη χρήση social media και την κατάθλιψη και το άγχος. Η προβληματική χρήση, αυτή που δύσκολα ελέγχεται, συνδεόταν επίσης με περισσότερη κατάθλιψη, άγχος και προβλήματα ύπνου και χαμηλότερη ευεξία.

Δύο ειλικρινείς επιφυλάξεις: τα αποτελέσματα είναι κατά μέσο όρο μικρά, και οι περισσότερες μελέτες δεν μπορούν να πουν τι έρχεται πρώτο. Τα social media κάνουν τους ανθρώπους να πέφτουν ψυχολογικά, ή όσοι ήδη νιώθουν πεσμένοι σκρολάρουν περισσότερο; Πιθανότατα και τα δύο, το ένα τροφοδοτεί το άλλο.

Τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι κάνουν διάλειμμα;

Εδώ γίνεται ενδιαφέρον, γιατί τα πειράματα μπορούν να ελέγξουν αιτία και αποτέλεσμα.

Σε ένα τεράστιο πείραμα γύρω από τις εκλογές του 2020 στις ΗΠΑ, δεκάδες χιλιάδες εθελοντές απενεργοποίησαν το Facebook ή το Instagram για έξι εβδομάδες. Όσοι απομακρύνθηκαν ανέφεραν μικρές βελτιώσεις σε μια συνολική μέτρηση ευτυχίας, κατάθλιψης και άγχους. Κοιτάζοντας πιο προσεκτικά, οι ερευνητές βρήκαν ότι το όφελος από το Instagram συγκεντρωνόταν στις γυναίκες κάτω των 25, ενώ το όφελος από το Facebook εμφανιζόταν κυρίως σε άτομα άνω των 35. Άρα δεν είναι μόνο «πρόβλημα των εφήβων».

Σε μια μελέτη του 2025 με νεαρούς ενήλικες 18–24 ετών, 295 άτομα επέλεξαν να περιορίσουν τα social media για μία μόνο εβδομάδα. Στο τέλος της εβδομάδας, κατά μέσο όρο:

Τα συμπτώματα κατάθλιψης μειώθηκαν περίπου 25%, το άγχος περίπου 16% και η αϋπνία περίπου 15%. Όσοι ξεκίνησαν με περισσότερα συμπτώματα βελτιώθηκαν περισσότερο. Η μοναξιά δεν άλλαξε, κάτι που θυμίζει ότι ένα διάλειμμα δεν αντικαθιστά την πραγματική επαφή. Δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου, οπότε δες το ως ενθαρρυντικό εύρημα και όχι ως τελική απάντηση.

Ύπνος: ο αθόρυβος μεσάζων

Ένας από τους πιο άμεσους τρόπους με τους οποίους το σκρολάρισμα επηρεάζει τη διάθεση είναι μέσω του ύπνου. Η χρήση αργά το βράδυ μεταθέτει την ώρα του ύπνου, και η διέγερση κρατά το μυαλό σου «ανοιχτό». Ερευνητές που κατέγραψαν τα κινητά νέων παρατήρησαν ότι κάποια κινητά ήταν ενεργά σχεδόν όλη τη νύχτα, και ότι η χρήση του κινητού πριν τον ύπνο συνδεόταν με αργότερο ύπνο τις σχολικές νύχτες. Χάσε ύπνο για λίγες νύχτες και σχεδόν όλοι γινόμαστε πιο ευερέθιστοι, αγχωμένοι και πεσμένοι. Συχνά το κινητό δεν βλάπτει τη διάθεση άμεσα. Κλέβει τον ύπνο που την προστατεύει.

Τα κορίτσια το αναφέρουν περισσότερο, και τα κορίτσια στην Ελλάδα ξεχωρίζουν

Τα έφηβα κορίτσια αναφέρουν σταθερά μεγαλύτερη πίεση από τα social media σε σχέση με τα αγόρια. Στην ευρωπαϊκή έρευνα του ΠΟΥ, το 13% των κοριτσιών έναντι του 9% των αγοριών πληρούσε τα κριτήρια της προβληματικής χρήσης. Στην Ελλάδα η διαφορά είναι μεγαλύτερη: περισσότερα από ένα στα πέντε κορίτσια 15 ετών ανέφεραν προβληματική χρήση, περίπου διπλάσιο ποσοστό από τα αγόρια.

Ρώτα τους ίδιους τους εφήβους και οι αριθμοί εκτοξεύονται. Στην έρευνα ESPAD του 2024, το 47% των 15–16χρονων αξιολόγησε τη δική του χρήση social media ως επικίνδυνη σε μια σύντομη κλίμακα τριών ερωτήσεων (53% των κοριτσιών, 42% των αγοριών). Είναι αυτοαξιολόγηση, πολύ χαμηλότερος πήχης από την αυστηρότερη μέτρηση του ΠΟΥ, και γι' αυτό τα νούμερα διαφέρουν τόσο. Λέει όμως κάτι σημαντικό: περίπου οι μισοί έφηβοι νιώθουν ήδη ότι είναι πάρα πολύ. Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα γιατί τα κορίτσια επηρεάζονται περισσότερο. Η πίεση για την εμφάνιση και η συνεχής σύγκριση είναι οι κύριοι ύποπτοι, και τα ποσοστά των αγοριών ανεβαίνουν πλέον κι αυτά.

Η ουσία

Τα social media δεν είναι δηλητήριο, και πολλοί τα χρησιμοποιούν χωρίς πρόβλημα. Αν όμως προσέχεις ότι συχνά νιώθεις χειρότερα μετά το σκρολάρισμα και συνεχίζεις να σκρολάρεις, αξίζει να το ακούσεις. Αυτή η απόσταση ανάμεσα σε το πώς σε κάνει να νιώθεις και σε αυτό που συνεχίζεις να κάνεις είναι ακριβώς αυτό που ψάχνουν οι ψυχολόγοι όταν μια συνήθεια παύει να σε εξυπηρετεί.

Αν η πεσμένη διάθεση, το άγχος ή τα προβλήματα ύπνου κρατούν εβδομάδες, μίλα με έναν γιατρό ή ψυχολόγο. Είναι συνηθισμένα και αντιμετωπίζονται πολύ καλά.

Εκπαιδευτική καθοδήγηση, όχι διάγνωση ή ιατρική φροντίδα.